Abstract & Overview
Anadolu’da savunma amacıyla inşa edilmiş kale yerleşimleri, kentte bir çekirdek görevi üstlenerek kentin şekillenmesinde önemli bir unsur haline gelmiştir. Biçimsel özellikleriyle kale yapıları, yerleşimin hem tarihsel hem de mekânsal organizasyonun evrimini yansıtan benzersiz yapılardır. Kale yerleşimleri çevresinde gelişmiş ve İç Anadolu Bölgesi’nin merkezinde yer alarak Aksaray, Kırıkkale, Kırşehir, Niğde, Nevşehir illerini kapsayan TR71 Bölgesi, bulunduğu konum ve coğrafi özellikleri nedeniyle önemli ticaret ve ulaşım yollarına sahiptir. Bu nedenle bölge Antik Dönemlerden günümüze kadar çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmıştır. Kentlerin karakteristik yapılarından biri olan kale yerleşimlerinin zamanla kent dokusunun içinde kaybolup, kale kimliklerini kaybetmesinde kalenin konumlandığı yükseklik, kale çevresinin yapılaşma karakteri ve yerleşim ile ilgili alınmış koruma kararları önemli bir rol oynamaktadır. Bu araştırmada TR71 Bölgesi’ni oluşturan şehirlerdeki kale yerleşimlerinin güncel kent morfolojisindeki yerleri, kentle ilişkisi ve kültürel miras değerlerinin değişimi mekân dizimi (Space Syntax) yöntemiyle elde edilen entegrasyon değerlerinin karşılaştırılması sonucunda değerlendirilmiştir. Böylece gelişmiş kentlerde kale yapısı çevresinde koruma altına alınmamış, kentin merkezine yakın kale yerleşimlerinin; koruma kararı alınmış, kent merkezi kotuna göre yüksekte konumlanmış ve çevresinde yapılaşmanın az olduğu yerleşmelere göre yüksek entegrasyon değerine sahip oldukları ve kale kimliklerini yitirdikleri tespit edilmiştir.